فرآیندهای استریلیزاسیون
در مقاله قبل به توضیح فرآیندهای استریلیزاسیون به روش بخار پرداخته شد در این مقاله به توضیح سایر فرآیندهای استریلیزاسیون خواهیم پرداخت.
استریلیزاسیون با حرارت خشک
نه تنها گرمای مرطوب (بخار)، بلکه گرمای خشک (هوای گرم) نیز وجود دارد. کارایی هوا در ذخیره و انتقال انرژی، کمتر از آب است.
به مثال سونا توجه کنید: هوای گرم 90 درجۀ سانتیگراد برای طرفداران سونا مشکلی ندارد، اما آب گرم 90 درجۀ سانتیگراد (آبی که تقریباً به نقطه جوش رسیده است)، مطمئناً مشکلآفرین است!
از آنجا که کارایی هوای گرم کمتر از بخار است، برای استریلیزاسیون با حرارت خشک به دمای بالاتر و زمان نگهداری طولانیتری نیاز است.
به طور کلی، با توجه به عدم استانداردسازی (اپراتور میتواند در هر زمانی در فرآیند دخالت کند؛ زمانهای تعادل تعریف شدهای وجود ندارد؛ اشتباهات بارگذاری و غیره و آسیب مکرر به دستگاههای استریل در طول فرآیند استریلیزاسیون)، لازم است از استریلیزاسیون با حرارت خشک، برای استریل کردن وسائل پزشکی اجتناب شود.
استریلیزاسیون با گازهای میکروبکُش (فرآیندهای با دمای پایین)
احتیاط!!!: کلیۀ فرآیندهای با دمای پایین در بسیاری از کشورها مجاز نیست.
فرآیندهای استریلیزاسیون در دمای پایین، بر اساس عمل میکروبکُشی گازهای خاص صورت میگیرد. در عمل، گازهای اصلی مورد استفاده عبارتاند از: اتیلن اکساید، فرمالدئید و پراکسید هیدروژن («استریلیزاسیون پلاسما»).
از آنجا که فرآیندهای با دمای پایین به هیچ وجه به اندازۀ استریلیزاسیون با بخار مؤثر نیستند، شرایط زیر باید تضمین شوند:
دستورالعمل سازنده برای پردازش مجدد دستگاه پزشکی مربوطه، باید نوع فرآیند با دمای پایین را مشخص کند و امکان استریل کردن دستگاه با بخار فراهم نباشد؛ به دلیل اینکه، دستگاه به گرما حساس است و نمیتواند دمای بالای استریلیزاسیون با بخار را تحمل کند).
تمام وسائل پزشکی سازگار با استریلیزاسیون با بخار باید با بخار استریل شوند!
استریلیزاسیون با اتیلن اکساید (EO)
در طی استریلیزاسیون با اتیلن اکساید، دستگاههای نیازمند استریلیزاسیون در یک محفظۀ مقاوم در برابر نشت گاز و قابل قفل شدن، در معرض گاز اتیلن اکساید قرار میگیرند. در اصل، کارایی EO در استریلیزاسیون بسیار بالا است، اما از معایب سمیت شدید و همچنین نیاز به زمان گاززدایی طولانی برای دستگاههای استریلیزاسیون (واجذب) برخوردار میباشد. تمامی مراحل در دستگاه ضدعفونیکنندۀ اتیلن اکساید کاملاً خودکار انجام میشود و تنها پس از گاززدایی کامل (به دلیل زمان دستهای نسبتاً طولانی مدت)، میتوان استریلایزر را باز کرد و دستگاههای استریل را با خیال راحت خارج نمود.
با توجه به ماهیت خطرناک این گاز، دورههای آموزشی ویژهای در کشورهایی مانند آلمان وجود دارد (گواهی مبتنی بر مقررات فنی آلمان در مورد مواد خطرناک – TRGS 513) که برای اپراتورهای دستگاههای استریلایزر اتیلن اکساید اجباری است. در صورت استفاده از استریلایزره EO، به اپراتورها قویاً توصیه میشود که در این دورهها شرکت کنند.
استریلیزاسیون با فرمالدئید (FO)
استریلیزاسیون با فرمالدئید از این مزیت برخوردار است که مخلوط فرمالدئید و بخار مورد استفاده، نه قابل اشتعال است و نه قابل انفجار. در اینجا نیز، گاززدایی بلافاصله پس از استریلیزاسیون در دستگاه استریلایزر کاملاً خودکار FO صورت میگیرد. پس از تکمیل چرخۀ استریلیزاسیون دیگر نیازی به هوازدایی بیشتر نیست و بلافاصله میتوان از دستگاههای استریل استفاده کرد.
این عیب، از نفوذ ضعیف به مواد پلاستیکی و برخی اشکالات فرآیند به هنگام استفاده برای اقلام توخالی نشأت میگیرد. در اینجا نیز، به مانند EO، باید دستورالعملهای پردازش مجدد سازنده را به دقت دنبال کرد. به عنوان مثال: در آلمان، دورههای آموزشی برای اپراتورها ارائه میشود.
استریلیزاسیون «پلاسما» پراکسید هیدروژن
این فرآیند، از نوعی میدان انرژی با فرکانس بالا استفاده میکند که در آن، از گاز (پراکسید هیدروژن) تغییر یافته به حالت پلاسما به عنوان عامل استریلیزاسیون (استریلکننده) استفاده میشود. به هنگام استفاده از پراکسید هیدروژن به عنوان عامل استریل کننده، محصولات تجزیۀ باقیمانده شامل آب و اکسیژن است.
نگهداری وسائل پزشکی استریل
دستگاههای استریل، باید در برابر گرد و غبار، نور، دمای شدید و استرس مکانیکی محافظت شوند. از این رو، توصیه میشود که این دستگاهها در دمای اتاق و در کابینتها یا کشوهای خشک و ضد گرد و غبار نگهداری شوند (نگهداری محافظت شده). این کابینتها و یا کشوها، باید صاف و بدون آسیبدیدگی باشند تا امکان ضدعفونی منظم آنها فراهم شود. هر چند میتوان ظروف را روی یکدیگر قرار داد، اما در مورد بستهبندی استریلیزاسیون شفاف، باید از این موضوع اطمینان حاصل کرد که بستهبندی به دلایلی مانند وجود ابزاهای نوکتیز آسیب ندیده باشد.
اصل خروج به ترتیب ورود از اهمیت بالایی در ذخیرهسازی و نگهداری برخوردار است و در اینجا، اؤلویت با دستگاههای زودتر وارد شده است.
حداکثر مدت نگهداری دستگاههای استریل بستهبندی شده، به نوع بستهبندی و روش نگهداری مورد استفاده بستگی دارد. ذخیرهسازی محافظت نشده مانند: نگهداری در قفسهها، باید تنها برای دستگاههایی به کار رود که جهت استفادۀ فوری در نظر گرفته شدهاند (حداکثر تا 24 ساعت). بنابراین، تا جای ممکن باید از این شکل ذخیرهسازی اجتناب کرد. در صورت بهرهمند بودن اتاق ذخیره از هوای فیلتر شده، کل اتاق به عنوان انباری محافظت شده در نظر گرفته میشود (درست مانند یک کابینت).
دستورالعملهای مهم، برای جابجایی توسط کاربر:
- بستهبندی اولیه و ثانویه را تنها بلافاصله قبل از استفاده میتوان باز کرد.
- قبل از باز کردن بستهبندی تجهیزات استریل، باید گرد و غبار روی آن را پاک کرد.
- هنگام باز شدن بستهبندی تجهیزات استریل، باید بدون تأخیر، مجدداً آن را بست. در چنین شرایطی، مدت زمان ذخیرهسازی مشخص شده در بالا، برای بستهبندیهای تجهیزات استریل اعمال میشود.
دورههای نگهداری فهرست شده در اینجا، نه تنها در مورد دستگاههای پزشکی استریل شده توسط خود مؤسسۀ مربوطه، بلکه برای دستگاههای پزشکی استریل یکبار مصرف خریداریشده نیز اعمال میشود. تاریخ انقضای روی بستهبندی، تنها زمانی در نظر گرفته میشود که دستگاه در بستهبندی ذخیرهسازی باقی بماند.
دور انداختن وسائل پزشکی استریل
قبل از باز کردن بستهبندی تجهیزات استریل، باید آن را بررسی کرد. اگر فرد متوجه وجود رطوب، گرد و غبار، آسیبدیدگی یا باز شدن این اقلام شود، آنها بهطور کلی غیراستریل تلقی میشوند و باید مجدداً پردازش شده یا دور انداخته شوند (دستگاههای یکبار مصرف).
استریلیزاسیون ابزارهای یکبار مصرف
چنین مواردی با علامت «یکبار مصرف» مشخص میشوند. این علامت «یکبار مصرف» به شکل«2» با ضربدری بر روی آن است. هیچ تمهیدی برای پردازش مجدد دستگاههای یکبار مصرف در نظر گرفته نشده است و این رویکرد به شدت صحیح میباشد!
در صورتی که امکان پردازش مجدد دستگاههای پزشکی وجود داشته باشد، باید علامتگذاری صحیح صورت بگیرد. در غیر این صورت، پردازش مجدد مجاز نخواهد بود. البته، یکسری دستگاههای یکبار مصرف نیز وجود دارد که واقعاً میتوانند مجدداً پردازش شوند، اما (بر اساس ادعای برخی افراد شکاک) به عنوان «یکبار مصرف» علامتگذاری شدهاند تا میزان فروش آنها افزایش یابد.
با این حال و به طور کلی در چنین مواردی میتوان تامینکنندۀ دیگری را یافت که دستگاه را به عنوان «برای استفادۀ مجدد» برچسبگذاری کرده است و همچنین دستورالعملهای پردازش مجدد مربوطه را ارائه داده است.
قویاً توصیه میشود که از پردازش مجدد دستگاههای یکبار مصرف اجتناب گردد. زیرا در این صورت، مسئولیت به بازپردازنده منتقل میشود؛ به این معنی که در صورت وقوع حادثه، در نتیجۀ مواردی چون: خستگی مواد، مسئولیت کامل بر عهدۀ فرد بوده و سازنده از هرگونه مسئولیتی مبراست.
