مبانی ابزار شناسی
تاریخچۀ تولید ابزار به دوران باستان باز میگردد که انسان از مواد طبیعی، مانند: استخوان و سنگ به عنوان «ابزار» استفاده میکرد. ابزارها در قرون بعدی از برنز، برنج، مس و آهن ساخته شدند و امروزه روز از فولاد ضد زنگ برای ساخت ابزارها استفاده میشود.
اما مواد دیگری مانند موارد زیر نیز، برای ساخت ابزارها استفاده میشود:
- پلاستیک برای دستههای مختلف
- مس
- برنج برای دستۀ ابزار
- نقره، به عنوان مثال: برای پروبها
- قلع، برای پروبهای خاص
- سطوح ابزارها نیز میتواند بسیار متفاوت باشد، به عنوان مثال: به شدت صیقلی یا اندکی صیقلی
- آبکاری نیکل؛ به عنوان مثال: سوزن بخیه
- آبکاری نقره؛ به عنوان مثال: ابزارهای چشمی
- ابزارهای دارای روکش طلا؛ به عنوان مثال: حلقههای قیچی یا نگهدارندۀ سوزن (= نامی بینالمللی برای درجهای فلزی سخت؛ این قیچیها دارای عمری طولانی هستند).
- ابزارهای سیاه شده با مزیت عدم ایجاد هرگونه تابش خیرهکننده در حین عمل جراحی.
نامگذاری و طبقهبندی ابزارها:
میتوان ابزارها را بر اساس معیارهای مختلفی مانند موارد زیر طبقهبندی کرد:
- نامگذاری بر اساس افراد؛ به عنوان مثال: پزشکان، سازندگان ابزار، مهندسان یا سایر افرادی که ابزارها را طراحی کرده و در توسعۀ آنها نقش داشتهاند یا آنها را معرفی کردهاند. به عنوان مثال: «کلمپ Pean»، «اسکنۀ Lexter»، «پروب شیاردار Kocher»، « ارۀ Gigli» و غیره.
- نامگذاری بر اساس عملکرد؛ به عنوان مثال: بالا برنده، اسکنه، مته، کاتر نخ، نگهدارندۀ سوزن یا سوزنگیر و غیره.
- نامگذاری بر اساس مشخصات؛ به عنوان مثال: قلاب تیز، پنس گرفتن، قلاب کاوشگر (پروب)، انبرکهای غیرتروماتیک، کلمپ نرم و غیره.
- نامگذاری بر اساس شکل؛ به عنوان مثال: کانول دکمهای، پنس گلولهای، انبرک سرنیزهای و غیره.
- نامگذاری بر اساس اندامها؛ به عنوان مثال: پنس کیسۀ صفرا، قیچی عروقی، رترکتور منیسک، ظرف کلیه، کلمپ روده و غیره.
طبقهبندی ابزارها بر اساس تخصص جراحی
ابزارهای جراحی عمومی:
- ابزارهای اصلی: قیچی، انبرک، کلمپ، سوزنگیر، قلاب زخم و غیره.
- ابزارهای دستگاه گوارش: کلمپهای روده، دستگاه بخیۀ گیره، منگنه، پنس گرفتن بافت، کلمپ آلیس و غیره.
- ابزارهای آندوسکوپی
ابزارهای جراحی اطفال:
تمام ابزارهای مورد استفاده در جراحی عمومی، تنها در طراحی کوچکتر.
ابزارهای پزشکی زنان و زایمان:
اسپکول واژینال، گشاد کنندۀ هگار، پنس گرفتن، پنس قلابدار، «موزوکس»، کورتهای ساکشن و بیوپسی، پروبهای رحم، وزنه، قیچی پارامتریوم، کلمپ پارامتریوم، میکرو ابزارها، پنس PE، اسکوپ رحم، ابزارهای هیستروساپینگوگرافی، ابزارهای آندوسکوپی و غیره.
ابزارهای اورولوژی:
پنس سنگ کلیه، پنس فیستول کلیه، سیستوسکوپ، قلابهای پروستات، رترکتورهای زخم مثانه، اسپاتول مثانه، بوژیهای گشادکننده، اوتیس اف شکاف مجرای ادرار، ابزارهای جایگذاری کاتتر و غیره.
ابزارهای جراحی قلب و عروق:
جداکنندۀ قفسۀ سینه، کلمپ آئورت، کلمپ شریانی، انبرک غیرتروماتیک، کلمپ «کولی»، کلمپ «ساتینسکی»، قلاب دهلیزی، کلمپ بولداگ، اندازهگیر دریچه، میکروابزارها، دیسکتور، قیچی «پات-اسمیت»، سوزنگیر عروقی، ابزارهای مکش کرونر، اپلیکاتور هموکلیپ، نگهدارندۀ سوزن سیمی، کلمپها و قیچیها و غیره.
ابزارهای جراحی قفسۀ سینه:
جدا کنندۀ دنده با دریچههای مختلف، سوهان جراحی، دنده نزدیککن «بایلی»، پنس گرفتن ریۀ دوال، ارۀ جناغی، قیچی جناغی، قیچی دندۀ برونر و ساوربراخ، اسپاتول ریه، کلمپ برونش، اسکنه و چکش جناغ و غیره.
ابزارهای جراحی استخوان، جراحی تصادف، ارتوپدی:
انواع ماشینهای درایو، چکش، اسکنه، سوهان جراحی، پانچ استخوان، اسکنۀ توخالی، مته، آداپتور مته، ابزارهای AO، فایلهای استخوان، بالا برنده.
ابزارهای جراحی مغز و اعصاب:
ابزارهای مته کردن، ارههای Gigli، جداکنندههای سختشامه، قیچی سختشامه، بالا برندهها، پانچها، میکروابزارها، رترکتورهای زخم خاص، تکیهگاه سر مایفیلد، اسپاتول مغزی، ابزارهای AO برای انواع آبکاری، کورتهای سرنیزهای شکل، انوکلاتورها، کلیپهای مختلف آنوریسم و پنسهای کاربردی، کلمپها و کلیپهای پوست سر (کلیپهای Raney) و غیره.
ابزارهای جراحی دهانه و صورت:
ابزارهای کشیدن دندان، ابزارهای تغییر موقعیت، «دهانبازکن»های مختلف، رترکتورهای لب خودنگهدار، اسپاتول و پایینکشندههای زبان، پنس زبان، رترکتورهای داخل دهانی، قلابهای پروجنیا، راسپاتوریها، Ahlen، قلابهای تحرکبخشی، ابزارهای AO و غیره.
ابزارهای جراحی چشم:
رترکتورهای پلک، میکروابزارها، انبرکهای مخصوص (انبرک صلبیه)، قیچی ایریدکتومی، قیچی کراتومی، چاقوی ساتو، پانچهای مخصوص، مته، قلابهای تغییر موقعیت عدسی، اسپاتول عنبیه، قیچی قرنیه و غیره.
ابزارهای جراحی گوش و حلق و بینی:
اسپکولوم بینی، اسپکولوم گوش، لارنگوسکوپ، پنس گوش، پنس اسکوپدار، قیچی گوش، چاقوهای مخصوص، سوزنهای پاراسنتز، قلابهای مختلف، دیسکتور، پروبهای اندازهگیری، راسپاتوری.
طبقهبندی ابزارها بر اساس کاربرد مورد نظر:
- ابزارهای تشریح بافت
- ابزارهای گرفتن بافت
- ابزارهای عقب کشیدن بافت
- ابزارهای محافظ بافت
- ابزارهای کاوش بافت
- ابزارهای ویژه
