الزامات ساختمانی واحد استریل تجهیزات پزشکی
الزامات ساختمانی واحد استریل تجهیزات پزشکی از مباحث مهم در زمینه استریلیزاسیون می باشد که در این مقاله به آن پرداخته شده است.
پردازش مجدد تجهیزات پزشکی در سالهای اخیر به طور فزایندهای مورد توجه قرار گرفته است. هدف ما در اینجا، حصول اطمینان از موارد زیر است:
- استفادۀ بهتر از تجهیزات و دستگاه (مصرف بهینۀ انرژی)
- بهبود استانداردسازی و اتوماسیون فرآیند
- پردازش مجدد یکنواخت، مطابق با پیشرفتهترین اطلاعات و توسط کارکنان تخصصی آموزش دیده
- اجرای بهتر سیستم مدیریت کیفیت (QM)
این نکات به نوبۀ خود به معنای موارد زیر هستند:
- تدارک لازم برای اعتبارسنجی فرآیند قانونی
- حفاظت شغلی بهتر
به طور خلاصه، پردازش مجدد متمرکز، به عنوان روشی ایمنتر، مقرون به صرفهتر، منطقیتر و سازگارتر با محیط زیست در نظر گرفته میشود.
هنگام طراحی RUMED (واحد پردازش مجدد تجهیزات پزشکی)، باید ساختارهای ساختمانی، فضایی، فنی و سازمانی و همچنین؛ صلاحیت کارکنان و تهیۀ ابزارها و تجهیزات را در نظر گرفت.
الزامات ساختمانی لازمالاجرا توسط ردههای RUMED (1-2-3) برای گروههای خطری تنظیم شدهاند که تجهیزات پزشکی مستلزم پردازش مجدد در RUMED، به آنها تعلق دارد.
هدف، برنامهریزی و پیادهسازی مدار پردازشگرای تجهیزات پزشکی با بالاترین کیفیت ممکن برای ارائۀ درمان و مراقبتهای پرستاری ایمن به بیماران در بخشهای مختلف است.
واحد استریلیزاسیون که شامل انبار لوازم استریل نیز هست، باید تا حد امکان نزدیک به محل اصلی استفاده باشد. پیشنهاد میشود که مسیر ارتباطی مستقیمی بین انبار لوازم استریل و محل استفادۀ اصلی فراهم شود یا در صورت عدم وجود چنین امکانی، حداقل وجود مسیرها و ارتباطات انتقالی خوب و کوتاهی تضمین شود.
با توجه به این که به طور کلی بیش از 80 درصد لوازم نیازمند پردازش مجدد، از بخش جراحی بیمارستان (اتاقهای عمل – OR) منشاء میگیرند، بهتر است که RUMED در مجاورت و نزدیکی «OR»ها قرار داشته باشد. علاوه بر این، لازم است دسترسی عمودی نسبت به افقی در اؤلویت قرار بگیرد (مسیرهای حمل و نقل، بالابرها و آسانسورها). اتصال مستقیم بالابر به OR، گردش سریع و کارآمد مواد را تضمین میکند و انعطافپذیری و همکاری را به میزان خاصی ارتقاء میدهد. در حالی که RUMED بیمارستانها در گذشته، قسمت جداییناپذیری از بخش جراحی بود، اما امروزه به دلیل خطر آلودگی ناشی از پردازش مجدد لوازم، ترجیحاً در خارج از بخش جراحی قرار دارد. با این حال، باید تلاشهایی برای دسترسی از طریق دریچههایی به منطقۀ غیرتمیز RUMED و برای بازگشت مستقیم لوازم به انبار OR استریل انجام شود.
2: RUMED ردۀ 1
در «RUMED»های ردۀ 1، تنها میتوان تجهیزات پزشکی (MDs) متعلق به گروههای خطر غیربحرانی، نیمهبحرانی A، بحرانی A و همچنین؛ قطعات دستی و زاویهای را (که واقعاً به گروه نیمهبحرانی B تعلق دارند) تحت پردازش مجدد قرار داد.
نمونههایی از مؤسسات با RUMED 1: خانههای سالمندان و یا آسایشگاه، مراکز توانبخشی، مطب پزشکان (جراحیهای پزشکان) [به جز آندوسکوپی (ردۀ 2) و فعالیتهای جراحی (ردۀ 3)]
باید منطقهای اختصاصی (به عنوان مثال: در اتاق درمان) در دسترس باشد. همچنین؛ باید پیشبینیهای لازم برای تفکیک مکانی یا حداقل زمانی منطقه صورت بگیرد. این امر، بدان معنی است که باید مناطق غیرتمیز، تمیز و استریل از نظر فضایی مجزا شده و اصولاً فعالیتهای مختلف متعاقب آلودگیزدایی مناسب سطوح کار نیز به طور موقت از یکدیگر جدا شوند. هدف این مقررات، تضمین امکان پردازش مجدد «MD»ها توسط پزشکان مستقل است.
3: RUMED ردۀ 2
در «RUMED»های ردۀ 2 میتوان «MD»های متعلق به گروههای خطر نیمهبحرانی B را نیز تحت پردازش مجدد قرار داد.
نمونههایی از مؤسسات با RUMED 2: پزشکان مستقل انجامدهندۀ اندوسکوپی (گاستروسکوپی / کولونسکوپی)، واحدهای پردازش مجدد غیرمتمرکز برای تجهیزات پزشکی در بیمارستانهای مراقبتهای ویژه (مانند: پردازش مجدد لوازم بیهوشی).
برای واحدهای جدید آندوسکوپی – متمرکز و مکانهای غیرتمیز / تمیز جداگانه توصیه میشود.
باید اتاقی اختصاصی با جداسازی مناطق غیرتمیز، تمیز و استریل در دسترس باشد.
«MD»های متعلق به گروه خطر نیمهبحرانی B، باید در دستگاه شستشو – ضدعفونیکننده، تحت پردازش مجدد قرار بگیرند.
شکل 1: نمونهای از محوطههای RUMED ردۀ 2
4: RUMED ردۀ 3
در «RUMED»های ردۀ 3 میتوان «MD»های متعلق به تمامی گروههای خطر را تحت پردازش مجدد قرار داد. نمونههایی از مؤسسات با RUMED 3 عبارتاند از: بیمارستانهایی با واحدهای جراحی.
باید اتاقهای اختصاصی با جداسازی مناطق غیرتمیز، تمیز و استریل در دسترس باشد. باید پرسنل اختصاصی در دسترس باشند و اتاقهای رختکن مناسب تدارک دیده شود. این الزام برای مکانهای جدید، توسعه یافته و تغییر یافته اعمال میشود.
اطمینان از شیوههای کاری منظم در RUMED 3، مستلزم پیشبینیهای لازم برای مناطق فضایی جداگانۀ زیر است که تنها از طریق دریچههایی قابل دسترسی باشند:
- منطقۀ غیرتمیز
- منطقۀ تمیز
- انبار لوازم استریل
- اتاقی برای مدیریت RUMED
- اتاقهای محل استراحت کارکنان
فعالیتهای کاری در مناطق مختلف باید با در نظر گرفتن ایمنی شغلی، اطمینان از الگوهای گردش کار استاندارد و بهداشت سازماندهی شود. فعالیتهای کاری باید به طریقی سازماندهی شوند که لوازم پردازش مجدد شده توسط تجهیزات غیرتمیز آلوده نشوند (مدار لوازم استریل). بنابراین، تمامی مواد غیرتمیز باید در منطقهای به وضوح مجزا از تمام دستکاریهای مربوط به لوازم تمیز، کنترل و ضدعفونی شوند.
به دلایل بهداشتی لازم است که سطح کافی برای این واحد در نظر گرفته شود. کمبود فضا دارای اثرات نامطلوبی بر واحد استریلیزاسیون / RUMED است!
1-4: منطقۀ غیرتمیز
مواد استفاده شده و آلوده در منطقۀ غیرتمیز بررسی میشوند و تا حد ممکن در دستگاههای شستشو – ضدعفونیکننده تمیز و ضدعفونی میشوند.
باید تلاش کرد تا از دستگاههای شستشو – ضدعفونیکنندۀ دو درب نصب شده در دیوار جدا کنندۀ سمت غیرتمیز و تمیز و با قابلیت بارگیری از سمت غیرتمیز و تخلیه در سمت تمیز استفاده کرد. باید در صورت لزوم، تدارکات لازم برای تجهیزات فراصوت (با قابلیت استفاده از مادۀ ضدعفونیکننده)، روشهای غوطهورسازی با مواد شوینده و ضدعفونی کنندۀ شیمیایی و همچنین، امکانات پاکسازی دستی را برای اقدامات پاکسازی و ضدعفونی ویژه در نظر گرفت.
در صورتی که نتوان از تماس مستقیم با وسائل ضدعفونی نشده اجتناب کرد، باید از دستکش مناسب استفاده نمود.
به سطوح یا اتاقهای زیر نیاز است:
- اتاق مواد ورودی
- سطحی برای پاکسازی و ضدعفونی لوازم
- سطحی برای پاکسازی و ضدعفونی لوازم حمل و نقل
- در صورت امکان، دفتر
- در صورت امکان، اتاق استراحت
2-4: منطقۀ تمیز
لوازم تمیز و ضدعفونی شده در منطقۀ تمیز:
- تحت آزمایش عملکردی و نگهداری قرار میگیرند.
- مطابق با نیاز کاربر مرتب شدهاند.
- بستهبندی و برچسبگذاری شدهاند.
- استریل شدهاند.
دستگاههای استریلکنندۀ دو درب، باید در دیوار جداکنندۀ نواحی تمیز و انبار لوازم استریل نصب شوند.
احتمال رها شدن ذرات در صورت تا کردن و بررسی پارچههای جراحی وجود دارد. در چنین مواردی، ابزارها باید محافظت شوند (احتمالاً از طریق پوشاندن آنها یا ایجاد تمهیداتی برای جداسازی مکانی یا زمانی).
منطقۀ تمیز مکانهای جدید، توسعه یافته یا تغییر یافته، باید با الزامات کلاس 8 ISO مبتنی بر ISO 14644-1 مطابقت داشته باشد.
به سطوح یا اتاقهای زیر نیاز است:
- سطحی برای نگهداری، مرتبسازی و بستهبندی لوازم مقاوم در برابر حرارت و حساس به حرارت
- انباری برای لوازم بستهبندی شده، مواد بستهبندی، لوازم جانبی، مواد شوینده، لوازم نگهداری
- در صورت امکان، دفتر
- در صورت امکان، اتاق استراحت
- رختکن کارکنان
3-4: منطقۀ استریل
لوازم پس از استریلیزاسیون، از دستگاه استریلکننده در سمت استریل برداشته شده و به انبار لوازم استریل منتقل میشود تا در آنجا به همراه لوازم یکبارمصرف نگهداری شوند. باید تلاش کرد جهت محافظت در برابر گرد و غبار، لوازم در کابینتها نگهداری شود. همچنین، در صورت لزوم، لوازم در محل استفاده تحویل داده شده یا به کاربر توزیع میشود.
به سطوح یا اتاقهای زیر نیاز است:
- انبار لوازم استریل
- منطقۀ تحویل مواد
- رختکن کارکنان / دریچه
این اتاقها باید خشک باشند، گرد و غبار اندکی داشته باشند، به خوبی تهویه شوند، الزامات پاکسازی و ضدعفونی را برآورده سازند (به عنوان مثال: سطوح داخلی، دیوارها، کف و سقف باید صاف و بدون ترک باشند)، نباید به عنوان گذرگاه اصلی استفاده شوند و تنها از طریق دریچه قابل دسترسی باشند. تنها در صورتی به یک سیستم تهویۀ هوای اتاق با فیلتر هوای ورودی سه مرحلهای برای انبار لوازم استریل نیاز است که امکان محافظت از لوازم در برابر گرد و غبار فراهم نباشد. در چنین حالتی، کل اتاق به عنوان «محافظت شده در برابر گرد و غبار» طبقهبندی میشود.
به دلایل بهداشتی و اقتصادی، ذخایر باید متناسب با نیاز باشد.
دفتر مدیریت RUMED باید دید کلی مناسبی از تمام محل داشته باشد و از طرف دیگر، امکان ارتباط با بازدیدکنندگان و سایر افراد خارج از بخش را بدون نیاز به ورود این افراد فراهم سازد. میتوان این کار را به عنوان مثال از طریق اینترکام انجام داد.
به اتاقهای زیر برای کارکنان نیاز است:
- رختکن کارکنان با دوش، توالت و لوازم مناسب
- اتاق استراحت کارکنان با وسائل مناسب.
شکل 2: نمونهای از طرحی برای محل RUMED ردۀ 3 (استریلیزاسیون مرکزی)
شرح نخست مندرجات شکل 2:
- پاکسازی / ضدعفونی ابزارهای ورودی
- بازرسی / بستهبندی لباسهای کثیف / بستهبندیهای ورودی
- استریلیزاسیون با گاز / بخار
- انبار لوازم استریل
- اتاق استراحت / جلسه و رختکن کارکنان
- دفتر / اداره
شرح دوم مندرجات شکل 2:
- منطقۀ ضدعفونی و پاکسازی
- اتاق بستهبندی و انبار مواد: علاوه بر وجود فضای کار کافی باید فضای مناسب برای استریل کردن لوازم و مواد بستهبندی نیز در دسترس باشد.
- منطقۀ استریلیزاسیون: این ناحیه باید از نظر فضایی جدا باشد و جداسازی دقیق مواد غیراستریل و استریل را فراهم سازد.
- انبار لوازم استریل: در اینجا باید امکان نگهداری لوازم استریل با سازماندهی مناسب فراهم باشد.
- اتاق کارکنان
- دفتر
