ایمنی شغلی برای استریل مجدد تجهیزات پزشکی
ایمنی شغلی برای استریل مجدد تجهیزات پزشکی موضوعی است که در بحث مربوط به استریل مجدد تجهیزات پزشکی بسیار مهم میباشد.
ما در هر بخش مرکزی خدمات استریل (CSSD) که در آن دستگاههای پزشکی مورد پردازش مجدد قرار میگیرند، با تعداد زیادی از وسائل و مواد خطرناک (مانند: مواد ضدعفونیکننده، مواد شوینده و غیره) سروکار داریم. در چنین وضعیتی و با این شیوۀ کار، بلند کردن بارهای سنگین لازم است و در نتیجه کار پیچیدهتر میشود.
برای جلوگیری از حوادث و «حوادث نزدیک»، باید تمام مناطق را مورد بررسی دقیق قرار داد تا مشخص شود که: «آیا هیچ نوع خطر (ریسک واقعی) یا تهدیدی (ریسک بالقوه) برای کارکنان وجود دارد یا خیر؟». در صورت مشاهدۀ خطرات یا تهدیدات، باید تدابیری برای محافظت از کارکنان در نظر گرفته شود. مقررات مربوط به ایمنی شغلی در قوانین ملی هر کشور گنجانده شده است.
خطرات در CSSD
خطرات و تهدیدهای بالقوه، باید شناسایی شده و مورد توجه کارکنان قرار گیرد. نمونههایی از خطراتی که در CSSD با آنها مواجه میشویم، عبارتاند از:
هنگام استفاده از وسایل کار:
- خطرات سوختگی ناشی از سطوح داغ و قرار گرفتن در معرض بخار در دستگاه استریلایزر.
اقدامات: اطلاعرسانی و استفاده از تجهیزات حفاظتی مناسب (دستکشهای محافظ).
ماهیت رویههای کاری:
- ریسک آسیب ناشی از ابزارهای برنده یا نوکتیز.
- مسیرهای حمل و نقل مسدود شده توسط کانتینرها.
- وظایف انجام شده در ارتفاع بالا.
اقدامات: اطلاعرسانی و استفاده از ظروف مناسب و وسائل کمکی مناسب برای بالا رفتن.
خطرات ناشی از مواد کار:
- توسط وسائل آلوده (وسائل آمیخته به خون، چرک، ادرار، مدفوع، خلط و غیره).
اقدامات: اطلاعرسانی و استفاده از تجهیزات حفاظتی مناسب (لباس محافظ ضد آب، دستکش، ماسک دهان و صورت و عینک).
خطرات ناشی از تأثیرات فیزیکی:
- بخارات الکل، گرما، بخار، هوای فشرده، گازها و غیره.
اقدامات: اطلاعرسانی و استفاده از لباس محافظ.
خطرات ناشی از فعالیت بدنی:
- بلند کردن و حمل بار (ظروف).
اقدامات: توضیح تکنیکهای بلند کردن و حمل مناسب.
|
ایمنی شخصی و پیشگیری از حوادث برای همه مفید است!! |
مواد کار
مواد در صورت وجود خواص ویژه، به عنوان خطرناک طبقهبندی و برچسبگذاری میشوند.
به دنبال تغییرات ایجاد شده طبق سیستم هماهنگ جهانی (GHS)، نمادهای مربعی مواد خطرناک نارنجی رنگ که تاکنون استفاده میشدند، با سیستم جدیدی از پیکتوگرامهای خطر (علائم الماسیشکل قرمز؛ یعنی مربعی که با نمادهای سیاه، روی پسزمینۀ سفید و در یک نقطه قرار گرفته) جایگزین میشوند.
هدف GHS، ایجاد نوعی سیستم یکنواخت جهانی برای طبقهبندی و برچسبگذاری مواد شیمیایی است. مقررات GHS (مقررات EC شمارۀ 1272/2008)، از 20 ژانویۀ 2009 لازمالاجرا شدهاند و به عنوان مثال: در اتریش مستقیماً و بدون نیاز به انتقال به قوانین ملی اعمال میشوند.
دورههای انتقال زیر برای استفاده از علائم «قدیمی» اعمال میشوند:
- مواد، تا دسامبر 2010.
- ترکیبات (که در آینده مخلوط نامیده میشود)، تا ژوئن 2015. ( این اطلاعات تا سال 2022 به روزرسانی نشده است)
قوانین انتقالی مقررات GHS، همچنین بیان میکند که طبقهبندی و برچسبگذاری مواد و مخلوطها، طبق مقررات GHS در دورۀ قبل از انقضای دورههای انتقال نیز مجاز است.
مواد کار/ برچسبگذاری
* مواد کار خطرناک هرگز نباید در ظروف مواد غذایی (بطریهای نوشیدنی، شیشههای نگهدارنده و غیره) ذخیره شوند، زیرا خطر اشتباه گرفته شدن وجود دارد!
نمادهای به تصویر کشیده شده در شکلهای زیرتشخیص مواد کار خطرناک برای کارکنان را نسبتاً آسان میکنند.
| بیانیۀ خطر فعلی | اصطلاح آتی بر اساس GHS | بیانیۀ خطر آتی |
| خطر انفجار | مواد / مخلوطهای ناپایدار، منفجره
مواد / مخلوطهای منفجرۀ بخش 1.1 تا 1.3 مواد / مخلوطهای خود واکنشدهندۀ نوع A (نوع B) پراکسیدهای آلی نوع A (نوع B) |
خطر |
| بدون برچسب | مواد / مخلوطهای منفجرۀ بخشهای 1 تا 4 | هشدار |
| اشتعالپذیری شدید | مایعات و بخارها، گازها، آئروسلها
– به شدت قابل اشتعال |
خطر |
| اشتعالپذیری اندک | مایعات و بخارها
– اندکی قابل اشتعال |
|
| بدون علامت | مایعات و بخارها، آئروسلها
– اشتعالپذیر |
هشدار |
| بدون علامت
نقطۀ شعله، 50 تا 60 درجۀ سانتیگراد |
||
| اشتعالپذیری اندک | مایعات و جامدات خودگرما (آتشزا) | خطر
هشدار |
| اشتعالپذیری اندک | آزاد کردن گازهای اشتعالپذیر در تماس با آب
گروههای 1، 2 و 3 |
|
| بدون برچسب | مواد و مخلوطهای خودگرما، گروههای 1 و 2
مواد و مخلوطهای خود واکنشگر، نوع B، C و D؛ نوع E و F |
|
| احتراقپذیر | پراکسیدهای آلی
نوع B، C و D، نوع E و F |
|
| احتراقپذیر | مایعات اشتعالپذیر (اکسیدکننده)
گروههای 1 و 2 و گروه 3 |
خطر
هشدار |
| بدون برچسب | گازهای تحت فشار | هشدار |
| خورندۀ فلزات | هشدار |
| بیانیۀ خطر فعلی | اصطلاح آتی بر اساس GHS | بیانیۀ خطر آتی |
| به شدت سمی | سمیت حاد
کشنده در صورت استنشاق، تماس پوستی یا بلع |
خطر |
| سمی | سمیت حاد
کشنده در صورت استنشاق، تماس پوستی یا بلع |
|
| سمی | سمیت مختص اندام هدف
در اثر مواجهۀ یک نوبتی، در صورت مواجهۀ مکرر سرطانزایی جهشزایی سلول زایا سمیت تولیدمثلی |
خطر |
| آسیب به سلامت | حساسیت سیستم تنفسی
خطر آسپیراسیون |
|
| سمیت مختص اندام هدف
در اثر مواجهۀ یک نوبتی، در صورت مواجهۀ مکرر سرطانزایی جهشزایی سلول زایا سمیت تولیدمثلی |
هشدار | |
| سمیت حاد
آسیب به سلامت در صورت استنشاق، تماس پوستی، بلع |
هشدار | |
| خورنده | تحریک پوستی
(اثرات برگشتپذیر) |
خطر |
| محرک | آسیب جدی چشم
(اثرات برگشتپذیر) |
|
| محرک | آسیب جدی چشم
سمیت مختص اندام هدف تحریک سیستم تنفس تحریک پوستی حساسیت پوستی |
هشدار |
| بدون علامت | سمیت مختص اندام هدف
اثرات نارکوتیک (مخدر) |
هشدار |
مواد کار خطرناک / انفجاری
مواد انفجاری، مخلوطی از هوا و گازهای قابل اشتعال، بخارات، مه یا غبارهای قابل انفجار است. بنابراین، مواد انفجاری میتواند در هرگونه محل استفاده از این مواد، رخ دهد. باید در این مورد به پرسنل اطلاعرسانی شود.
مثال: کار با ضدعفونیکنندههای سطح مبتنی بر الکل
- محل استفاده تنها بر روی سطوح کوچک.
- عدم استفاده از تجهیزات الکتریکی در مجاورت محل استفاده (مناطق را مشخص کنید).
برگههای اطلاعات ایمنی
برگههای اطلاعات ایمنی باید برای تمامی مواد خطرناک در دسترس باشند و ماده به طور مفصل توضیح داده شود (مانند: ترکیب، مواد تشکیلدهنده، دستورالعملهای استفاده، تجهیزات حفاظتی، اقدامات اضطراری و غیره).
برای دسترسی آسان تمامی کارکنان در طول عملیات معمول، توصیه میشود که برگههای اطلاعات ایمنی در کنار یکدیگر و در یک فایل یا در اینترانت نگهداری شوند. در صورت لزوم باید خلاصهای مختصر از مهمترین مطالب (مانند: اقدامات کمکهای اولیه، لباسهای محافظ و غیره)، به عنوان دستورالعملهای عملیاتی برای کار با مادۀ مربوطه تهیه شود.
جلسۀ توجیهی / مواد کار
جلسۀ توجیهی برای تمامی کارکنان و آشنا کردن آنها با چگونگی استفاده از این مواد و اقدامات پیشگیرانه و حفاظتی لازم؛ به ویژه در مورد استفاده از این نوع مواد، حائز اهمیت میباشد.
مثال: تعویض ظرف مادۀ ضدعفونیکنندۀ دستگاه شستشو – ضدعفونی کننده:
هنگام استفاده از چنین موادی باید بسیار مراقب بود. تنها پوشیدن دستکش، کافی نیست و به ماسک دهان و صورت، عینک و پیشبند یکبار مصرف نیز نیاز است. در صورت لزوم باید اقدامات حفاظتی در برابر انفجار را نیز انجام داد.
ضدعفونی سطح: از دوز صحیح مادۀ ضدعفونیکننده استفاده کنید و با پوشیدن دستکشهای محافظ، از تماس مستقیم با پوست خودداری کنید.
لوازم کار
لوازم کار چه هستند؟
لوازم کار شامل: تمامی ماشینآلات، دستگاهها، تجهیزات و سیستمهایی است که در اختیار کارکنان قرار میگیرند. CSSD بسیاری از لوازم مورد نیاز برای پردازش مجدد ابزار را مرتب میکند.
مثالها:
- دستگاههای شستشو – ضدعفونیکننده
- تجهیزات فراصوت
- ماشینهای آببندی حرارتی
- استریلایزرها
- ژنراتورهای بخار
اما مجموعه وسائل مورد استفاده برای عملیات معمول در CSSD، به وسائل مورد نیاز برای پردازش مجدد ابزارها محدود نیستند و دستگاههای پاکسازی کف و همچنین تجهیزات جراحی نیز، مستلزم پاکسازی، ضدعفونی و استریلیزاسیون میباشند.
لوازم کار باید:
- از نظر ایمنی و حفاظت از سلامت، برای وظیفۀ مورد نظر مناسب باشند.
- از نظر طراحی و ساخت، با مقررات قانونی مربوط به سلامت و ایمنی مطابقت داشته باشند.
- با اطمینان از نگهداری منظم، در شرایطی نگهداری شوند که مطابق با مقررات قانونی مربوطه باشد.
باید دستورالعملهای ارائه شده توسط سازنده یا شخص عرضهکنندۀ دستگاههای مربوطه در بازار را رعایت کرد (به عنوان مثال: دستورالعملهای بهرهبرداری، نگهداری و آزمایش).
در مورد لوازم کاری دارای دفترچۀ گزارش نگهداری، باید ورودیها را همیشه بهروز نگه داشت.
مثال: استریلایزر.
در زمان خرید دستگاه استریلایزر، باید از این موضوع اطمینان حاصل کرد که الزامات تعیین شده در استاندارد مربوطه رعایت میشود. علاوه بر این، اتاق محل نصب دستگاه استریلایزر، باید الزامات استاندارد را برآورده سازد. بدیهی است که سازنده، دستورالعملهای مشخصی را برای عملکرد دستگاه استریلایزر ارائه خواهد کرد و این موارد باید رعایت شوند. از این رو مهم است که تمامی کارمندان، از نحوۀ دسترسی به این دستورالعملها آگاه بوده و از آنها پیروی کنند.
وظایف تعمیر و نگهداری؛ باید به صورت روزانه، هفتگی، ماهانه یا سالانه انجام شوند. افراد مسئول انجام این وظایف، باید مشخص شده و تحت آموزش قرار بگیرند و شواهدی مبنی بر این آموزشها را ارائه نمایند.
لازم به ذکر است که انجام تمام الگوهای گردش کار در توالیهای مناسب و همچنین مستندسازی تمامی وظایف، در دفترچۀ گزارش تعمیر و نگهداری، باعث افزایش ایمنی پرسنل میشود. زیرا لوازمی که به خوبی نگهداری میشوند، کمتر از دستگاههای فاقد نگهداری مناسب یا کافی در معرض اختلال عملکردی هستند.
لوازم کار / اطلاعرسانی
تمامی کارکنان باید در مورد نحوۀ کار با لوازم و ماشینآلات آموزش ببینند. همچنین تمامی افراد باید با نحوۀ کار با دستگاه آشنا باشند.
لوازم باید با دقت مورد استفاده قرار گیرند تا به عملکرد صحیح خود ادامه دهند. فرد یا افراد مسئول وظایف تعمیر و نگهداری نیز باید تعیین شوند.
رویههای عملیاتی استاندارد (SOP) مکتوب، حاوی جزئیات نحوۀ انجام وظایف نیز باید در دسترس باشد.
به همین ترتیب، هر یک از کارکنان باید بدانند که در صورت خرابی دستگاه به چه اقداماتی نیاز است.
مثال: خروج کنترل نشدۀ بخار از دستگاه استریلایزر؛ برای این مشکل به وجود آمده، تمامی افراد باید بدانند که:
- دکمۀ خاموشی اضطراری در کجا قرار دارد؟
- این کار چگونه انجام میشود و در صورت نقص، باید چه عملکردی داشته باشد؟
- چه افرادی باید مطلع شوند؟
وظایف کارکنان
- اقدامات حفاظتی باید طبق دستورالعملها و توضیحات مشخص شده انجام شود.
- لوازم کار باید به درستی استفاده شود.
- تجهیزات حفاظت فردی باید طبق روش در نظر گرفته شده، استفاده شود.
- از ایجاد خطر برای خود و دیگران اجتناب کنید.
- وسایل یا تجهیزات حفاظتی نباید برداشته شده یا از وضعیت کاری خارج شوند.
- از هرگونه آسیب ناشی از الکل، مواد مخدر غیرقانونی یا دارو اجتناب کنید.
- حوادث محل کار، حوادث نزدیک یا خطرات را گزارش کنید.
واکسیناسیون
تمام کارکنان CSSD باید علیه هپاتیت B واکسینه شوند و این امر باید مستند باشد. با وجود این اقدامات حفاظتی، خطر ابتلا به عفونت از طریق خون منتفی نیست. به دلیل اینکه، تا به امروز هیچ واکسنی برای هپاتیت C یا HIV کشف نشده است. بنابراین مهم است که: تمامی کارکنان از این خطر آگاه بوده و در هنگام کار با وسائل یا تجهیزات آلوده به خون، نهایت دقت را داشته باشند و مطمئن شوند که به درستی از تجهیزات حفاظت شخصی خود استفاده میکنند.
تجهیزات حفاظت شخصی (PPE)
تجهیزات حفاظت شخصی باید در اختیار پرسنل قرار بگیرد. این تجهیزات به معنای دستگاه مورد استفاده برای محافظت از سلامت خود هستند.
دستکش یکبار مصرف
دستکشهای یکبار مصرف باید واقعاً تنها یک بار استفاده شده و سپس دور انداخته شوند. به هنگام کار با مواد ضدعفونیکننده، شویندهها، ابزارآلات و ماشینآلات آلوده، همیشه باید از دستکش یکبار مصرف استفاده شود.
خطرات ناشی از پوشیدن دستکش:
پوشیدن دستکش برای مدت طولانی میتواند باعث ایجاد گرما و رطوبت شود و در نتیجه، نرم شدن پوست (خیس خوردن) را به همراه داشته باشد. اجزای استفاده شده در دستکش، میتواند باعث ایجاد آلرژی، همچون: حساسیت به لاتکس یا پودر شود. از این رو، باید طبق دستورالعمل سازنده از دستکشها مراقبت شود.
اثرات محافظتی آنها در صورت استفادۀ نادرست از بین خواهد رفت.
معیارهای انتخاب دستکش محافظ
هر دستکشی برای هر استفادهای مناسب نیست!
در مورد محل کار: آیا احتمال بریدگی یا آسیب ناشی از سوراخ شدن وجود دارد؟ آیا با اسیدها، قلیاها و غیره سر و کار داریم؟
از نظر شرایط کاری: لمس، محکم گرفتن، مهارت و غیره.
شرایط استفاده: مدت زمان پوشیدن، تعریق و غیره.
ملزومات شخصی: اندازه، حساسیت و غیره
در صورت آشنایی با شرایط، لازم و فراهم بودن فرصتی برای آزمایش نمونههای آزمایشی مختلف، میتوان میزان راحتی و مناسب بودن دستکشهای یکبار مصرف را تعیین کرد. تنها پس از تشخیص مناسب بودن محصول برای استفادۀ مورد نظر، باید قیمت آن را در نظر گرفت.
کارکنان باید در مورد نحوۀ استفادۀ صحیح از دستکش، توجیه شده و این امر مستند شود.
انواع / نمونههای دستکش
دستکشهای خانگی: عموماً در برابر مواد شیمیایی غیرقابل نفوذ هستند. آنها عمدتاً برای پاکسازی و ضدعفونی استفاده میشوند. میتوان مجدداً از آنها استفاده کرد.
دستکشهای یکبار مصرف: دستکشهای یکبار مصرف (به عنوان مثال: از جنس لاتکس)، معمولاً در محیط پزشکی استفاده میشوند. آنها دارای نقش محافظتی در برابر عوامل پاتوژن هستند، اما تمامی آنها در برابر مواد شیمیایی غیرقابل نفوذ نمیباشند.
دستکشهای مخصوص: بسته به نوع آن، دارای نقش محافظتی در برابر مواد شیمیایی خاص، سرما، گرما و غیره هستند.
محافظت از پوست
در صورت پوشیدن دستکش یکبار مصرف، باید با استفاده از کرمها و لوسیونها به خوبی از پوست خود مراقبت کنید.
ماسک دهان و صورت
ماسک دهان و صورت باید برای تمامی کارهای همراه با خطر پاشیدن مایعات استفاده شود (به عنوان مثال: به هنگام شستشوی ابزارهای توخالی با پیستول اسپری).
عینک
برای تمام کارهای همراه با تشکیل بخار (فرآوردههای مبتنی بر الکل) یا در صورت خطر پاشیدن مایعات (شستشوی ابزارهای توخالی با پیستول اسپری)، باید از عینک استفاده کرد.
لباس محافظ
لباس محافظ (پیشبند و سرپوش یکبار مصرف): این موارد به جلوگیری از آلودگی یا خیس شدن لباس با مایعاتی مانند: مواد ضدعفونی کننده، خون یا سایر مایعات بدن کمک میکنند.
جلسات توجیهی
اصطلاح «جلسۀ توجیهی[4]» (آموزش)، به معنای توضیح دادن روشهای صحیح لازمالاجرا، به هنگام کار با مواد کار و لوازم کاری و همچنین الگوهای صحیح گردش کار به کارکنان است. هدف از این کار، حصول اطمینان از این موضوع است که تمامی کارکنان به استاندارد معینی از دانش مربوطه دست یافتهاند.
کارکنان، باید به نحوی آموزش ببینند که از درک توضیحات ارائه شده اطمینان حاصل شود و آنها باید این موضوع را با امضای خود مستند کنند. به همین منوال، لازم است که کارکنان و دست اندرکاران به طور منظم و مکرر (سالانه) تحت آموزش قرار بگیرند.
جلسات توجیهی باید به هنگام استخدام کارمند جدید، تغییرات در محل کار یا هنگام استفاده از مواد کاری و وسائل کاری جدید برگزار شود.
حادثۀ محل کار
حادثۀ محل کار چیست؟
حادثۀ محل کار، حادثهای است که در رابطه با کار (در محل کار یا در مسیر رفت و برگشت به کار) رخ میدهد.
حادثۀ نزدیک چیست؟
حادثۀ نزدیک، موقعیتی است که در آن، حادثه تقریباً رخ داده، اما در لحظات آخر از وقوع حادثه جلوگیری شده است (فرار همراه با خوششانسی!). در چنین حالتی، مهم است که خطرات احتمالی را به نحوی حذف کرد تا در آینده وضعیت مشابهی ایجاد نشود (مانند: تعویض کابل آسیب دیده).
گزارش حادثه
شخص یا اشخاص مسئول گزارش و افراد دریافتکنندۀ گزارش، باید در محل کار مشخص شوند.
خطرات ناشی از پاتوژنهای خاص
خون و سایر مایعات بدن، میتوانند کارکنان CSSD را در معرض خطر قرار بدهند. برگههای دستورالعمل جدول زیر، پاتوژنهای اصلی دخیل و نحوۀ انتشار آنها را توضیح میدهد.
برای برجسته کردن اهمیت رعایت تمامی اقدامات پیشگیری از حادثه، برگههای دستورالعمل به شرح مختصر علائم مختلف بیماری ناشی از عوامل پاتوژن مربوطه میپردازند. آنها همچنین، اقدامات اضطراری لازم را، در صورت تماس با خون یا سایر مایعات بدن توضیح میدهند.
مهمترین نکته این است که؛ از همان ابتدا اقدامات لازم برای جلوگیری از صدمات یا سایر منابع انتقال (مانند: پاشیده شدن مایعات به چشم) انجام شود.
برگههای دستورالعمل
برگۀ دستورالعمل HIV
| ارگانیسمهای عامل و راههای انتقال |
| · ارگانیسمهای عامل (پاتوژنها) دخیل در این مورد، ویروسهای نقص ایمنی انسانی (HIV-1 و HIV-2) هستند.
· عفونت HIV به نقص در سیستم ایمنی منجر میشود که شدیدترین شکل آن، ایدز (سندرم نقص ایمنی اکتسابی) است. · عمدتاً غلظت بالایی از ویروس HIV در خون، مایع منی و ترشحات واژن افراد آلوده یافت میشود. ویروس از طریق تماس تزریقی یا (به میزان کمتر) از طریق پاشیدن این مایعات پاتوژن بر روی غشاهای مخاطی پخش میشود. این ویروس میتواند از طریق شیر مادر نیز پخش شود. · سه راه اصلی انتقال: • آمیزش جنسی محافظت نشده (ویروس هپاتیت B نیز میتواند از این طریق پخش شود!). • ورود خون یا فرآوردههای خونی حاوی ویروس به جریان خون (= انتقال تزریقی، به عنوان مثال: از طریق جراحات ناشی از سوزن، تعویض سوزن بین مصرفکنندگان وریدی مواد مخدر، تزریق خون یا فرآوردههای خونی آلوده). • انتقال از مادر آلوده به فرزند: قبل، حین یا بعد از تولد (از طریق شیردهی). · HIV از طریق موارد زیر منتقل نمیشود: • تماسهای بدنی به معنای اجتماعی روزمره (دست دادن و غیره). • ظروف یا کارد و چنگال مشترک. • سرویس بهداشتی مشترک. • نیش حشرات. • عفونت قطرهای (سرفه، صحبت کردن). • خطر عفونت، به ویژه در هفتههای اول، متعاقب ابتلا به عفونت (قبل از تشکیل آنتیبادیها!) و با نقص ایمنی پیشرونده و شروع علائم بالینی بالاست. • خطر انتقال ناشی از آسیب با اجسام نوکتیز یا برندۀ آلوده (آسیبهای ناشی از سوزن)، در مورد HIV به طور قابل توجهی کمتر از هپاتیت B است (HIV: حدود 3/0٪ و HBV: حدود 30%).
|
| علائم |
| · زمان نهفتگی: 6 روز – 6 هفته
· HIV – عفونت اولیه: تب، تورم حاد غدد لنفاوی، مشکل در بلع و غیره. به طور کلی، علائم بسیار خفیف هستند و پس از حدود 1 تا 2 هفته برطرف میشوند. با فرض عدم وجود هرگونه خطر عفونت، معمولاً این عفونت اولیه به HIV نسبت داده نمیشود. سپس عفونت اولیه پیشرفت میکند. · عفونت HIV بدون علامت: این عفونت میتواند از چندین ماه تا چندین سال طول بکشد و اغلب، تشخیص آنتیبادی HIV تنها نشانۀ عفونت موجود است. · ایدز: نقص شدید ایمنی (کاهش تعداد سلولهای CD4) که عموماً از طریق بروز عفونتهای فرصتطلب (= عفونتهای ناشی از پاتوژنها یا میکروبهایی که برای افراد سالم بیخطر هستند، یا تنها باعث عفونتهای خفیف میشوند؛ به عنوان مثال: عفونتهای کاندیدا آلبیکنس) به صورت شدیدی آشکار میشود. بروز انواع بدخیم سرطان (مانند: سارکوم کاپوزی، لنفوم سلول B). |
| اقدامات برای پیشگیری از عفونتهای شغلی HIV، در پردازش مجدد تجهیزات پزشکی |
| • هنگام کار با وسائل یا مواد آلوده به مایعات بدن، بسیار مراقب باشید.
• در صورت احتمال تماس با مایعات بدن حاوی ویروس، از دستکش استفاده کنید. • در صورت احتمال پاشش مایعات پاتوژن یا تولید قطرات حاوی ویروس، از عینک و ماسک دهان و دندان (و در صورت لزوم، پیشبند یکبار مصرف) استفاده کنید. • اجسام نوکتیز و بُرندهای (کانولها، شیشههای شکسته) را که در تماس با خون یا سایر مایعات بدن هستند، با احتیاط دور بریزید (بدون «درپوش گذاشتن مجدد» روی کانولها). • ظروف را حداکثر تا دو سوم پر کنید (سوزنها را در ظروف پر شده از قبل وارد نکنید. همچنین، محتویات ظرف را به ظرف دیگری منتقل نکنید). • اقدامات ضدعفونی را با روشها و عوامل ویروسکُش انجام دهید. • رعایت این اقدامات احتیاطی، باعث محافظت در برابر ویروسهای هپاتیت B و C نیز میشود! |
| اقدامات لازم در صورت آسیب با اشیاء آلوده (آسیب ناشی از سوزن، زخم برش) |
| · القاء خونریزی، یعنی فشار سریع زخم برای مدت زمان کافی (چند دقیقه).
· ضدعفونی همزمان زخم با ضدعفونیکنندۀ ویروسکُش دست. این کار احتمالاً باعث احساس سوزش میشود! · برای تصمیمگیری در مورد اقدامات بیشتر، بدون معطلی با نهاد مسئول (پزشک کشیک، پزشک کار، افسر ایمنی و بهداشت و غیره) تماس بگیرید. · پس از مشورت با پزشک مسئول و مشخص شدن خطر عفونت، اقدامات پیشگیرانۀ مبتنی بر دارو را در صورت لزوم انجام دهید (هر چه زودتر، بهتر). · حادثه (یا حادثۀ نزدیک) را ثبت کنید و اقدامات لازم (به عنوان مثال: جلسۀ توجیهی برای حفاظت از پرسنل) را برای جلوگیری از وقوع حوادث مشابه در آینده انجام دهید. |
برگۀ دستورالعمل هپاتیت B
| ارگانیسم عامل و راههای انتقال |
| · هپاتیت B، یکی از شایعترین بیماریهای عفونی سراسر جهان است.
· ارگانیسم عامل هپاتیت B، ویروس هپاتیت B (HBV) است. · HBV درست مانند HIV، در خون و سایر مایعات بدن افراد آلوده (بزاق، عرق، مایع اشکی، اسپرم و شیر مادر) یافت میشود. · HBV به دلیل غلظت بالای ویروس در خون افراد آلوده (تا 109 ویروس در هر میلیلیتر سرم)، میکروارگانیسمی به شدت عفونی است. · انتقال HBV اساساً از طریق وارد کردن خون یا سایر مایعات بدن فرد آلوده به جریان خون یا بافت گیرنده (= مسیر تزریقی) صورت میگیرد. · راههای انتقال، عمدتاً از طرق زیر است: • جراحات ناشی از سوراخ کردن و بریدگی حاصل از اشیاء برنده یا نوکتیز آلوده به خون یا فرآوردههای خونی (کانولا، لانست، شیشۀ شکسته). • رابطۀ جنسی محافظت نشده با فرد آلوده. • انتقال قبل یا در حین تولد از مادر آلوده به فرزند (= انتقال عمودی). • انتقال خون یا تجویز فرآوردههای خونی (در حال حاضر با توجه به اقدامات کنترلی شدیدتر، میتوان خطر عفونت را تا حد زیادی کاهش داد). • تجهیزات مشترک برای تزریق مواد مخدر. • تجهیزات دیالیز. • تجهیزات آلودۀ ناشی از بهداشت نامناسب مورد استفاده در موارد طب سوزنی، مانیکور، پدیکور، خالکوبی یا سوراخ کردن گوش و بدن. · زمان نهفتگی: 1 تا 6 ماه. · علائم: دو سوم افراد آلوده به HBV، به هپاتیت حاد با زردی یا بدون زردی مبتلا میشوند و یک سوم عفونتها بدون علامت هستند. نود درصد تمامی عفونتهای حاد هپاتیت B در بزرگسالان، بهطور کامل برطرف میشود و باعث ایجاد ایمنی مادامالعمر میگردد. تقریبا 5 تا 10 درصد عفونتها میتوانند به هپاتیت مزمن تبدیل شوند. در دورههای مزمن، بین وضعیت ناقل HBsAg بدون علامت (شایعترین منبع عفونت) و هپاتیت B مزمن، تمایز قائل میشوند. حدود نیمی از بیماران مبتلا به هپاتیت B مزمن بدون درمان، به سیروز کبدی مبتلا میشوند.
|
| اقدامات پیشگیرانه به هنگام برخورد با افراد آلوده |
| بهترین محافظت: واکسیناسیون هپاتیت B
· لازم است که تمام کارکنان مراقبتهای بهداشتی که احتمال مواجهه با هپاتیت B را دارند، واکسینه شوند. · به طور کلی، هزینۀ واکسیناسیون بر عهدۀ مقامات مربوطه است. برای مثال: این وظیفه در اتریش بر عهدۀ مؤسسۀ قانونی بیمۀ حوادث اتریش (AUVA) است. · در صورت بالاتر بودن غلظت آنتیبادیهای محافظ (تیترهای ضد HBs) از 10 IU/l به دنبال تکمیل برنامۀ ایمنسازی اولیه، حفاظت کافی ناشی از واکسن تضمین میشود. |
| سایر اقدامات حفاظتی: |
| · در محیط مراقبتهای بهداشتی:
• در صورت احتمال تماس با مایعات بدن حاوی ویروس، از دستکش استفاده کنید. • در صورت احتمال پاشیدن مایعات بدن یا تولید قطرات ریز حاوی ویروس (آئروسلها)، از عینک و ماسک دهان استفاده کنید. • اجسام نوکتیز و بُرندۀ در تماس با خون یا سایر مایعات بدن را به شکل ایمن دور بیندازید (بدون «درپوش گذاشتن مجدد» کانولها). • از تجهیزات دیالیز جداگانه برای بیماران آلوده و غیر آلوده استفاده کنید. • هنگام پردازش مجدد وسائل و اشیاء در تماس با خون یا سایر مایعات بدن، مقررات بهداشتی را رعایت کنید. · در محیط خصوصی: • از تیغ، مسواک یا ابزارهای مانیکور مشترک استفاده نکنید. • رابطۀ جنسی محافظت نشده نداشته باشید. |
برگۀ دستورالعمل هپاتیت C
| ارگانیسم عامل و راههای انتقال |
| · ارگانیسم عامل هپاتیت C، ویروس هپاتیت C (HCV) است و انسان تنها میزبان طبیعی آن میباشد.
· HCV در خون (در غلظتهای پایین) و سایر مایعات بدن (بزاق، عرق، مایع اشکی، اسپرم و شیر مادر) افراد آلوده یافت میشود. · انتقالHBV عمدتاً از طریق راه تزریقی و با وارد شدن خون یا سایر مایعات بدن فرد آلوده به جریان خون یا بافت گیرنده انجام میشود. · راههای انتقال که عمدتاً عبارتاند از: • انتقال خون یا تجویز فرآوردههای خونی (در حال حاضر به کمک اقدامات کنترلی شدیدتر، میتوان خطر عفونت را تا حد زیادی کاهش داد). • تجهیزات مشترک برای تزریق مواد مخدر. • تجهیزات دیالیز. موارد کمتر رایج یا کمتر شناخته شده: • عملهای درمانی دندانپزشکی همراه با خونریزی. • آندوسکوپی. • تجهیزات آلودۀ مورد استفاده در مواردی چون: طب سوزنی، مانیکور، پدیکور، خالکوبی یا سوراخ کردن گوش و بدن؛ به دلیل بهداشت نامناسب. • رابطۀ جنسی محافظت نشده با فرد آلوده. · زمان نهفتگی: 15-160 روز · علائم: 25 درصد افراد آلوده به HCV به هپاتیت حاد مبتلا میشوند و 50 تا 70 درصد موارد، به هپاتیت مزمن پیشرفت میکنند. حدود 20 درصد بیماران مبتلا به هپاتیت C مزمن، به سیروز کبدی مبتلا میشوند. |
| اقدامات پیشگیرانه به هنگام برخورد با افراد آلوده |
| · در محیط مراقبتهای بهداشتی:
• در صورت احتمال تماس با مایعات بدن حاوی ویروس، از دستکش استفاده کنید. • در صورت احتمال پاشیدن مایعات بدن یا تولید ذرات معلق در هوا از عینک و ماسک دهان و صورت استفاده کنید. • اجسام نوکتیز و بُرندۀ در تماس با خون یا سایر مایعات بدن را به شکل ایمن دور بیندازید (بدون «درپوش گذاشتن مجدد» کانولها) • خون و سایر فرآوردههای خونی اهدایی را از نظر وجود آنتیبادیهای HCV تست کنید. • از تجهیزات دیالیز جداگانه برای بیماران مبتلا و غیرآلوده استفاده کنید. · در محیط خصوصی: • از تیغ، مسواک یا ابزار مانیکور مشترک استفاده نکنید. • رابطۀ جنسی محافظت نشده نداشته باشید. · در چه مواردی هیچ خطری وجود ندارد؟ • هنگام استفادۀ مشترک از لیوان، کارد و چنگال، ملحفه یا حوله (به شرطی که به خون ناشی از زخمهای باز، آلوده نشده باشند). • خطر انتقال توسط مادران شیرده وجود ندارد! |
برگه دستورالعمل تماس با مواد بیولوژیک
| تماس دستها با خون و سایر مواد بیولوژیکی را اندازهگیری میکند |
| مهم: هنگام کار با مواد آلوده به خون یا سایر مواد زیستی، همواره از دستکش استفاده کنید!
· کثیفی ناحیۀ آلوده را با پارچۀ یکبار مصرف یا سلولزی آغشته به مواد ضدعفونیکننده پاک کنید. · دستها را به طور کامل زیر آب جاری بشویید و از پاشش آب خودداری کنید. سپس با آب و صابون مایع آبکشی نمائید. · دستها را با حولۀ یکبار مصرف خشک کنید. · دستها را با ضدعفونیکنندۀ ویروسکُش دست، ضدعفونی کنید (حداقل 60 ثانیه صبر کنید). · در صورت ترک خوردن یا آسیبدیدگی پوست، زخم را بپوشانید و چنانچه لازم شد، از دو دستکش استفاده کنید. |
| اقدامات لازم به هنگام تماس پوست و غشاهای مخاطی سالم با مواد زیستی |
| مهم: در صورت احتمال پاشش مواد زیستی، باید حتماً از تجهیزات محافظ شخصی استفاده شود (عینک و ماسک دهان و صورت)!
· پوست: کثیفی ناحیۀ آلوده را با پارچۀ یکبار مصرف یا سلولزی آغشته به مواد ضدعفونیکننده پاک کنید. سپس آن را با استفاده از سواب تازه و ضدعفونیکنندۀ ویروسکُش دست، ضدعفونی کنید. · دهان: غشاهای مخاطی را بلافاصله و به طور کامل با آب بشوئید و سپس با مادۀ ضدعفونیکنندۀ قابل تحمل توسط غشاهای مخاطی بشوئید. · چشمها: به طور کامل و بلافاصله با آب (ترجیحاً از بطری تمیزکنندۀ چشم) بشوئید و سپس در صورت لزوم از محلول ضدعفونیکنندۀ قابل تحمل توسط غشاهای مخاطی استفاده کنید (احتیاط: به درستی رقیق شود). |
| اقدامات لازم برای جلوگیری از صدمات ناشی از اجسام نوکتیز و بُرنده |
| · کانولها، لانستها، لولههای خون شکسته و سایر موارد استفاده شده را، فوراً در ظرف ضایعات مقاوم در برابر سوراخ و شکستگی و دارای برچسب مناسب بیندازید.
• ظرفها را حداکثر تا دو سوم سطح پر کنید (سوزنها را داخل ظروف پر شده، فرو نکنید. محتویات ظرف را به ظرف دیگری منتقل نکنید). · عدم درپوشگذاری مجدد (درپوش را نگه ندارید تا آن را روی کانولای استفاده شده قرار دهید) یا تنها «درپوشگذاری یک دستی» با استفاده از مکانیسمهای درپوشگذاری مناسب (مانند: مخروطهای فلزی). |
| اقدامات اورژانسی، در صورت صدمات ناشی از اشیاء آلوده (آسیب ناشی از سوزن، زخم برش) |
| · القاء خونریزی، یعنی فشار فوری و با مدت زمان کافی (چند دقیقه) زخم.
· ضدعفونی همزمان زخم با ضدعفونیکنندۀ ویروسکُش دست. این کار احتمالاً باعث احساس سوزش میشود! · برای تصمیمگیری در مورد اقدامات متعاقب، بدون معطلی با نهاد مسئول (پزشک کشیک، پزشک کار، افسر ایمنی و بهداشت و غیره) تماس بگیرید. · حادثه (یا حادثۀ نزدیک) را ثبت کنید و اقدامات لازم (به عنوان مثال: جلسۀ توجیهی حفاظت از پرسنل) را برای جلوگیری از وقوع حوادث مشابه در آینده انجام دهید. |
نمونه برگۀ توجیهی
جلسات توجیهی
محل کار / اداره / سازمان: شماره سند:
| تاریخ | فرد توجیه شده | محتوای جلسۀ توجیهی | توجیه شده توسط | توجیه و متوجه شدم (امضا) | جلسۀ بعدی |
