معيارهاي انتخاب يك سيستم بسته بندي به روش استریلیزاسیون
معيارهاي انتخاب يك سيستم بسته بندي به روش استریلیزاسیون باید به شرح زیر باشد:
محصولات مختلفي براي بسته بندي در بازار وجود دارند. لذا بايد قبل از انتخاب به ارزيابي آنها از لحاظ تطابق با تمام الزامات توجه كرد.هدف اصلي بسته بندي ابزار، محافظت و نگهداري وسايل در شرايط استريل، ارائه محصول آسپتيك و بـا هزينـه کم ، در مراكز درماني ميباشد. در زير به توضيح معيارهاي لازم، براي انتخاب يك پوشش بسته بندي مناسب ميپردازيم:
1. نفوذپذيري و تخلخل
پوششهاي مورد استفاده جهت بسته بندي بايد طوري باشند كه عامل استريل كننـده بـه راحتـي وارد آن شـده و از آن خارج شود و در عين حال، حفاظ بسيار مؤثري در برابر ورود عوامل باكتريايي باشد. بيان ميشود. كافي بودن ميزان نفوذپذيري نسبت به هوا، به صورت ليتر در دقيقه به ازاي هر cm 100 بیان می شود.کافی بودن میزان نفوذپذيري نسبت به هوا، براي اطمينان از استريل شدن محتويات بسته بندي ضروري است. هر چه اين عدد كـوچكتر باشد به معناي آن است كه ميزان نفوذپذيري به هوا كمتر است و هر چه اين عدد بزرگتر باشد ميـزان نفوذپـذيري بـه هوا نيز بيشتر است و در نتيجه جريان هواي بيشتري وارد بسته شده و وسايل بهتر استريل ميشوند.
به عنوان مثال، نفوذ خوب بخار آب و اتيلن اكسايد باعث استريل شدن بهتر وسايل ميشود. نظير كاغـذهاي كرافـت (با گرافت مصطلح در ايران فرق ميكند و منظور قسمت كاغذي وي پكهاست) ، كرپ، كاغذهاي صنعتي استريل. ولي ساير انواع كاغذهاي فشرده بافته شده اجازه عبور جريان كافي بخار آب يا گاز (اتيلن اكسايد) را نميدهند.
يك روش بسيار ساده براي امتحان، بررسي عبور دود سيگار از يك پارچه نبافته و تكرار مجـدد ايـن آزمـايش بـا استفاده از يك تكه كاغذ ميباشد. با مقايسه نحوه عبور دود سيگار ميتوان به اختلاف آنها پي برد.
2. استحكام
مهمترين عواملي كه براي اندازه گيري استحكام پوشش مورد استفاده در بسته بندي و استريليزاسيون بايـد مـورد توجـه قرارداد شامل سه قسمت:
1. مقاومت در برابر تركيدن
2. مقاومت در برابر پاره شدن
3. مقاومت در برابر ساييدگي مقاومت در برابر تركيدن، اشاره به احتمال سوراخ شدن پوشش بسته بندي توسط گوشه هاي سيني و لبه هاي ابـزار داخل آن دارد.
مقاومت در برابر تركيدن به وسيله تست مولن انجام ميشود. در اين تست از يك دستگاه، با ديـافراگم لاسـتيكي منبسط شونده، با اندازه I1/4 استفاده ميشود كه وسايل را به تدريج به طرف بالا هل ميدهد تا اينكه واقعـاً مـيتركـد. فشار مورد نياز به صورت پوند بر اينچ مربع (PSI) اندازه گيري ميشود. هرچقدر اين فـشار بيـشتر باشـد نـشان دهنـده مقاومت بالاي پوشش بسته بندي ميباشد. مقاومت در برابر پاره شدن به اندازه مقاومت در برابر تركيدن مهم نيست. چون تست مقاومت در برابر پـاره شـدن (تست المندرف) فقط به اندازه گيري ميزان قدرت موردنياز براي بيشتر شدن پارگي به وجود آمده مـي پـردازد. ايـن در حالي است كه پارگي قبلا به وجود آمده است. مقاومت در برابر ساييدگي از دو جنبه مهم ميباشد:
1. مقاومتي كه پوشش بسته بندي در برابر ساييدگي دارد.
2. انتشار كمتر پرز و ذرات به اندازه ميكرون اگر پوشش مورد استفاده در بسته بندي در اثر اصطكاك ساييده شود، پوشش مورد استفاده ضعيف گرديده و بيـشتر در معرض پارگي و سوراخ شدن قرار ميگيرند.
3. پرز يا ذرات
پوششي بايد براي بسته بندي انتخاب شود كه از خود ذرات ريز يا پرز آزاد نكند . ميزان پرزهاي كه بـه انـدازه ميكـرون هستند بايد در محل انجام پروسيجرجراحي بيمار به حداقل برسد. پوشش مورد استفاده در بسته بندي، اگر مقدار زيادي پرز از خود آزاد كند، به عنوان يك خطـر بـالقوه بـراي بيمـار محسوب ميشود. چون پرز به به صورت ناقل ميكروارگانيسمها عمل ميكند. و در صـورت ورود پـرز بـه بافـت هـاي حياتي، باعث واكنش بدن به آن به عنوان يك جسم خارجي ميشود. و اگربه داخل جريان خون راه يابد باعث بيمـاري آمبوليسم ميشود.
آمبوليسم همانطور كه قبلا اشاره شد ساييده شدن پوشش مورد استفاده در بسته بندي، منبع اصلي توليد پرز است. منبع ديگر ايجاد پرز عمل كشيدن يا كندن مواد تشكيل شده از فيبر است. به عنوان مثال كندن برچسبهاي به كار رفته در سيل كردن بسته بنديها باعث توليد پرز ميشود. بهترين پوشش براي استفاده در بسته بنديها مـوادي هـستند كـه ضـريب انتشار پرزها يا ميكروذرات در آن صفر باشد.
4. آب گريز بودن (ضد آب بودن)
پوششهاي مورد استفاده جهت بستهبندي وسايلي كه قرار است تحت فرايند استريليزاسيون قرار گيرند بايد نـسبت بـه آب يا محلولهاي نمكي، مقاوم باشند (ضدآب باشند). اين خاصيت باعث جلوگيري از نفوذ آب به داخل بـسته شـده و همچنين به استريل ماندن وسايل داخل بسته، پس از استريليزاسيون كمك ميكند.
رايجترين تست براي اندازه گيري درجه آب گريزي، تست ماسون جار ميباشد. كه شرايط بحراني را شـبيه سـازي مينمايد. ميزان نفوذ مايع به داخل پوشش بسته بندي، به وسيله قراردادن پوشش مورد نظر روي دهانه ظرف شيشه اي (ظرف ماسون جار) حاوي محلول نمكي آزمايش ميشود. سپس ظرف شيشه اي را وارونه ميكنيم و مدت زمـاني كـه طول ميكشد تا محلول از پوشش مورد نظر عبور كند را اندازه ميگيريم.
مدت زمان مواجهه، بر حسب دقيقه و ثانيه اندازه گيري ميشود. كه هر چقـدر ايـن مـدت زمـان بيـشتر باشـد، نشان دهنده كارايي بيشتر پوشش بسته بندي است. مدت زمان 30 دقيقه در اين تست، حداقل مدت زمان قابل قبول است. علاوه بر ضدآب بودن (آب گريزي)، پوشش بايد در برابر الكل نيز مقاوم و نفوذناپذير باشـد. ايـن جنبـه از اهميـت خاصي برخوردار است، چون رايجترين محلول مورد استفاده در بيمارستانها الكل است. يك روش بسيار ساده براي بررسـي ايـن ويژگـي، شـامل ريخـتن 3 قطـره از تركيـب آب و الكـل روي پوشـش بستهبندي است. بعد از 5 دقيقه، پوشش بستهبندي را مشاهده نموده و بررسي ميكنيم كه الكل نفوذ نموده يا خير؟
مقاومت پوشش نسبت به الكل، به وسيله بالاترين درصد الكل كه در مدت 5 دقيقه، به داخل پوشش بـسته بنـدي نفوذ نميكند اندازه گيري ميشود. در اين رابطه محلول الكل 70 % به مدت 5 دقيقه قابل قبول است.
5. سابقه
وقتي بسته استريل، آماده بازكردن در ناحيه استريل گرديد، فرايند باز كردن بايد به گونهاي باشد كـه ضـمن سـهولت، محتويات آن آسپتيك باقي بماند. تمام بسته ها داراي سابقه هستند يـا قابليـت آن را دارنـد كـه جـايي را كـه در آنجـا نگهداري شده اند را بتوان مشخص كرد. به هنگام باز كردن بيشتر بسته ها بايد مشخص شود كه در چه جايي نگهداري شده اند، بدون اينكه لبه ها به داخل محتويات بسته نفوذ كند. (سابقه نامناسب)
6. جابه جايي آسان
پوششهاي غير منسوج بايد در طي تمام فرايندهاي مربوطه به آساني قابل برداشـتن و اسـتفاده كـردن باشـد. جـنس آنها بايد نرم و انعطافپذير بوده و به راحتي بتوان فرآيند بسته بندي ابزارهـا را انجـام داد. نرمـي پوشـشهـا يكـي از مهمترين عوامل پيشگيري از بروز تحريكات پوستي در پرسنل ميباشد. چون هـر روز تعـداد زيـادي از بـستههـا را در دست ميگيرند.
اگر جنس پوشش بسته بندي سخت، زبر و لبه هاي تيزي داشته باشد، ميتواند باعث بريدگي هاي كوچك در پوست پرسنل شود و اين اتفاق به صورت منبع انتشار آلودگي پرسنل و بيماران ميشود.
انواع بسته بنديهاي متناسب با روش استريليزاسيون
روش انتخاب بسته بندي بايد متناسب با روشهاي استريليزاسيون مورد استفاده در بيمارستان باشد. قبل از انتخاب نوع پوشش براي بسته بندي، بايد سازگاري آن با روش استريليزاسيون مورد استفاده، سهولت استفاده و صـرفه اقتـصادي را مدنظر داشته باشيم.
بايد يك برنامه نظارتي مستمر، جهت ارزيابي انواع مختلف بستهبندي تدوين گردد تا بر سالم بودن قسمت بيروني بسته بندي، سالم بودن قسمتي از بسته كه سيل (seal)گرديده، سازگاربودن با شيوه استريليزاسيون، نوع انديكاتورهاي شيميايي و تاريخ انقضاء نظارت نمايد.
انواع بسته بنديهاي پيشنهاد شده متناسب با روش استريليزاسيون
