انواع پوشش هاي بسته بندي استریلیزاسیون
انواع پوشش هاي بسته بندي استریلیزاسیون و نحوه استفاده از آنها به شرح زیر می باشد:
نوع پوشش بسته بندي بايد بر اساس روش استريليزاسيون انتخاب شود . در سطح جهاني، اين اتفاق نظر وجود دارد كه براي بسته بندي اقلام پزشكي، فقط از موادي كه براي اين منظور توليد شده بايد استفاده كرد. اين موضوع اشاره به اين دارد كه پوشش مورد استفاده بايد رتبه طبي داشته باشد. يعني داراي مجوز جهت استفاده در مقاصد پزشكي باشد.
همان طور كه قبلا ذ كر شد استفاده از برخي اقلام ممنوع است : موادي مثل روزنامه و كاغذهاي بازيافتي كه از مواد با كيفيت پايين و به صورت كنترل نشده توليد مي شوند.
پوشش هاي بسته بندي فرايند استريليزاسيون بر اساس نحوه ساخت به اين صورت تقسيم بندي مي شوند: داراي رتبه پزشكي، فاقد رتبه طبي و كانتينرهاي محكم و غيرقابل انعطاف . در اين ميان بعضي از آن ها يك بارمصرف بوده و بعضي ديگر قابل استفاده مجدد مي باشند.
اصطلاح داراي رتبه پزشكي، براي مواد توليدي از صنعت بسته بندي استريليزاسيون كاربرد دارد كه اختصاصا براي بسته بندي وسايل پزشكي طراحي و توليد شده اند و داراي استاندارد هستند. اين نوع مواد دارا ي تخلل كمتر از 0.5 ميكرون بوده و نسبت به آب مقاوم اند.
پوشش هاي بسته بندي كه فاقد رتبه پزشكي هستند ، استاندارد نيستند و و يژگي هاي اصلي مورد نياز براي اطمينان از شرايط استريل وسايل را ندارند . و با توجه به اين كه اختصاصا براي بسته بندي و استريليزاسيون طراحي نشده اند ، معمولاً تضميني از لحاظ كيفيت نفوذپذ يري، مقاومت يا تخلخل ندارند . بنابراين ممكن است حفاظ خوبي نباشند. مواد مناسب جهت استفاده در بسته بندي شامل الياف منسوج طب يعي مانند سلولز ، كتان ، پارچه هاي نخي ، يا تركيبي از پارچه هاي كتان و پلي استر هستند.
پوشش هاي منسوج (بافته شده)
بهترين پارچه ، پارچه اي است كه ساخته شده از كتان و يا تركيب كتان – پلي استر با 55 نخ در سانتيمترمربع مي باشد كه به صورت زير توزيع شده است:
تار،28 نخ در سانتيمتر; بافت 27 نخ در سانتيمتر; در كل 140 تار در اينچ مر بع در پوشش دوگانه مي باشد .
اين پوشش ها براي بسته بندي هاي بزرگ و سنگين استفاده مي شوند كه بايد مقاوم باشند پارچه بعد از هر بار فرايند بايد شسته شود. پارچه هايي را كه دچار پارگي و سوارخ شدگي شده اند را دور بيندازيد.
دستورالعمل استفاده
پارچه هاي بسته بندي كتاني يا كتاني – پلي استر (داراي 140 تار در هر اينچ مربع ) بايد به صورت دو لايه در بسته بندي استفاده شوند . اين نوع پوشش ضعيف ترين حفاظ در برابر با كتري هاست. ولي اين نوع پوشش ، براي استريليزاسيون با بخار اتيلن اكسايد قابل استفاده است . كه قبل از هر بار استفاده بايد شسته شده و از لحاظ نداشتن پرز و نبودن منافذ بررسي شود.
پارچه هاي نوع جين 4 كه داراي 160 نخ در اينچ مربع هستند نيز بايد براي بست ه بندي به صورت دو لايه استفاده شوند. اين نوع پوشش ، براي استريليزاسيون با بخار اتيلن اكسايد قابل استفاده است. كه قبل از هر بار استفاده بايد شسته شده و از لحاظ نداشتن پرز و نبودن منافذ بررسي شوند.
پوشش هاي پارچه اي با 272 تا 288 نخ در اينچ مربع ، به مايعات مقاوم بوده و نفوذپذيري خوبي در برابر بخار آب و گاز اتيلن اكسايد دارند . اين نوع پوشش رطوبت را در خود نگه مي دارد كه براي حل اين مسئله بايد زمان مرحله خشك كردن را طولاني كنيم. كه قبل از هر بار استفاده بايد شسته شده و از لحاظ نداشتن پرز و نبودن منافذ بررسي شود.
پارچه هاي منسوج بايد بعد از هر بار استفاده شسته شوند تا رطوبت پارچه بازگردانده شده و از ظرفيت فيلتراسيون الياف مطمئن شويم.
شستشوي مداوم منسوجات منجر به كاهش خاصيت محافظتي آن مي گردد. براي اين منظور بايد مدت زمان ذخيره سازي پارچه هايي كه چندبار شسته شده اند كمتر شود.
با توجه به اينكه اين نوع پارچه ها بسيار حساس هستند و زود كيفيت خود را از دست مي دهند، بنابراين بايد قبل از هر بار استفاده به دقت آن ها را بازرسي كنيد و در موارد وجود پارگي و سوراخ از آن ها استفاده نكنيد. رفو كردن روش مناسبي براي برطرف كردن اين مشكل نيست زيرا كه اين عمل ممكن است باعث به هم ريختن بافت پارچه گردد و اجازه ورود ميكروارگانيسم ها و گرد و غبار و… را به داخل بسته بدهد.
بايد در نظر داشت كه پوشش هاي پارچه اي ضد آب نيستند . و اين بدان معناست كه حداكثر احتياطات لازم براي براي اجتناب از رطوبت بايد اعمال گردد و از پوشش هاي پلاستيكي براي جلوگيري از رطوبت گرفتن بسته هنگام ذخيره سازي هاي طولاني مدت استفاده كرد. ضمن اينكه از نفوذ گرد و غبار به داخل بسته نيز ممانعت مي كند.
پارچه هاي غيرمنسوج
اين پارچه ها تركيبي از سلولز و الياف مصنوع ي و يا 100 % الياف مصنوعي هستند كه به روش هاي نوين بافته شد ه اند .
و از تر كيب الياف و مواد زريني كه بعدا خشك مي شوند در كنار هم قرار داده شد ه اند. اين پوشش ها يك بار مصرف هستند و به همين دليل در مقايسه با پوششهاي منسوج، نيازي به شستشو و بررسي ندارند.
دستورالعمل استفاده
پوشش هاي غير منسوج در برابر مايعات مقاوم بوده و نفوذپذيري مناسبي در برابر بخار و گاز اتيلن اكسايد دارند . و با توجه به اينكه رطوبت زيادي را در خود حفظ مي كنند، بنابراين بايد زمان فرآيند خشك كردن افزايش يابد.
كاغذ
بررسي تمام كاغذهاي موجود و مناسب بودن آن ها براي فرايند استريليزاسيون بسيار حائز اهميت است.
كاغذ مخصوص بسته بندي
اين مواد براي استريليزاسيون با بخاراتوكلاو مناسب هستند . ولي حفاظ مناسبي محسوب نمي شود؛ چون داراي سابقه است و ضدآب نبوده و پرز توليد مي كند و منافذ آن استاندارد نيست. به علاوه مي تواند حاوي مواد زائد سمي به صورت جزئي از تركيبات آن باشد.
كاغذ كرافت: (با كاغذ موسوم به گرافت در ايران فرق مي كند. منظور قسمت كاغذي رول و وي پك است.)
از سلولز ساخته شده و تفاوت آن با كاغذ بسته بندي معمو لي در اين است كه كاغذ كرافت داراي تخلخل كنترل شده بوده و در ساخت آن استانداردها ي ضد آب بودن ، مواد افزود ني و مقاومت درنظر گرفته شده است . همچنين مقاومت مكانيكي بالايي داشته و از خمير مواد شيميايي ساخته شده از چوب سفيد شده استفاده مي شود.
وزن قابل قبول براي پوشش 80-60 گرم بر متر مربع با رطوبت 8% مي باشد. اين نوع كرافت ها داراي منافذ كمتر از 3% ميكرون هستند . اين بدان معني است كه كرافت ها در صورت نگهداري در شرايط مناسب ، حفاظت ضد ميكروبي مناسبي دارند . قسمت داخلي آن زبر بوده و قسمت خارجي آن صيقلي است كه اين به معناي آن است كه پرز از خود آزاد نمي كند.
فقط در مورد مواد ي به كاربرده مي شود كه يك مرجع قانوني، داشتن خصوصياتي لازم را « كاغذ كرافت » اصطلاح كه قبلا ذكر شد را تأييد نموده و استاندارد EN- 868 یا ISO-11607 را اخذ نموده باشد.
دستورالعمل استفاده
توصيه مي شود ازبسته بندي دو لايه استفاده گردد . براي استريليزاسيون با شيوه بخار و گاز اتيلن اكسايد مناسب است و قدرت حفاظت آن از پارچه موسلين بهتر است و به راحتي تا مي خورد و نبايد از آن دوباره استفاده كرد.
كاغذ كرپ داراي رتبه جراحي
اين پوشش ها از خمير سلولز ساخته شد ه اند. منافذي با اندازه 0,1 ميكرون دارند . داراي وزن65-60 گرم بر متر مربع با PH خنثي هستند و به جاي پارچه براي بسته بندي هايي با حجم بالا استفاده مي شو ند. انعطاف پذيري و مقاومت خوب، باعث شده تا براي اين منظور مناسب باشند.
براي استريليزاسيون با شيوه بخار و اتيلن اكسايد مناسب هستند . به راحتي تا مي خورند ولي قابل استفاده مجدد نيستند و اغلب در بسته بندي اوليه يا داخلي از آنها استفاده مي گردد.
كاغذهاي تركيبي: (رول يا وي پك)
اين پوشش ها تركيبي از كاغذهاي داراي رتبه طبي و پيلمرهاي شفاف هستند كه هم اكنون بيشترين استفاده را در فرآيند استريليزاسيون دارند . كه از يك صفحه شفاف ، كه اجازه مي دهد اقلام داخل آن به راحتي د يده شود و يك صفحه مات (كاغذ داراي رتبه طبي) تشكيل شده است . اين پوشش ها به ك شش، سايش ، پارگي مقاوم بوده به وسيله سيل كردن درب آن ها بسته مي شود و به راحتي باز مي شود و انديكاتورهاي شيميايي نيز در آن تعبيه شده است. اين نوع پوشش به شكل رول در بازار موجود است تا با توجه به متفاوت بودن اندازه وسا يل مش كلي براي پاكت ها پيش نيايد.
دستورالعمل استفاده
اين ماده به استريليزاسيون به روش بخار (با اتوكلاو)، گاز اتيلن اكسايد وبخار فرمالدئيد سازگار است.
ظروف محكم وسخت
ظروف سخت متنوعي در بازار موجود است كه داراي ويژگي هاي مختلف بوده و با شيوه هاي مختلف استريليزاسيون سازگار است و بايد مطابق با دستورالعمل سازنده از آن استفاده كرد.
اين ظروف از جنس آلومينيوم ، فولاد ضد زنگ ، پلاستيك و يا تركيبي از پلاستيك و فلز ساخته مي شوند. بعضي از اين ظروف داراي فيلتر براي باكتري و بعضي ها داراي سوپاپ يا دريچه مي باشند كه مانع ورود باكترياي ها مي گردد .
اين ظروف كارايي بسيار زيادي دارند، چون داراي مزايايي مثل نداشتن الياف، نشكن بودن، حمل آسان و عدم آلودگي محتويات داخل ظروف مي باشند.
ظروف سخت بدون فيلتر
اين ظروف ساخته شده از فولاد ضد زنگ هستند كه گرما را به وسيله جريان همرفت از خود عبور مي دهند . اين وسيله فقط براي استريليزاسيون به روش گرماي خشك مناسب است.
ظروف سخت داراي فيلتر
ظروف سخت ، براي اينكه با سا ير روش هاي استريليزاسيون سازگار باشند با يد منفذ دار باشند تا عامل استريل كننده به داخل آن نفوذ كند. بعضي از انواع اين ظروف فيلترهاي مجزايي دارند كه اجازه مي دهند بدون بسته بندي خارجي از آن ها استفاده كرد. اين فيلترها بايد طبق توصيه هاي كارخانه سازنده براي اطمينان از كارايي آن ها به صورت دوره اي بررسي و تعويض شوند.
ظروف سخت منفذدار ي كه بدون فيلتر مي باشند بايد به وسيله يك پوشش خارجي و متناسب با نوع روش استريليزاسيون، بسته بندي شوند. اين نوع وسيله براي استريليزاسيون، به شيوه ي بخار، مناسب است.
پليمرها: اين پوشش ها سدهاي واقعا مناسبي در برابر ميكروارگانيسم ها و گرد و غبار هستند و به مدت طولاني مي توانند بسته هايي را كه به وسيله آن ها آماده مي شود ذخيره كرد . شفاف هستند و به راحتي مي توان داخل بسته را مشاهده كرد.
انواع پليمرها
پلي اتيلن
اين پوشش ها فقط در حرارت هاي پايين كاربرد دارند و در استريليزاسيون به روش اتيلن اكسايد و پرتو گاما به كار مي روند. مشكلي كه در استفاده از اين پوشش ها پيش مي آيد ضد آب بودن آن هاست. زيرا كه اين پوشش ها مانع مرطوب شدن وسايل مورد نظر براي استريليزاسيون به روش اتيلن اكسايد مي شوند . (رطوبت فاكتور مهمي براي فرآيند استريليزاسيون به روش اتيلن اكسايد مي باشد)
فيلم موجود در اين وسيله در لوله هاي فاضلاب به دلايلي ماهيت خنثي دارند و هنگام زباله سوزي مواد سمي از خود منتشر نمي كنند. فيلم ها نسبت به مايعات، هوا و گازها مقاوم هستند. (فقط بخار را از خود عبور مي دهند)
كيسه هاي پلي اتيلن طبي
نسبت به حرارت مقاوم اند و نسبت به بخار نفوذپذير ند و تحمل خلأ را ندارند.
PVC : تحمل گرما را ندارند. روش اتلين كلروهيدرين و پرتو گاما براي اين پوشش ها مناسب است.
پوشش هاي PVC مقدار بالايي از اتيلن اكسايد را جذب مي كنند و دفع آ ن ها به آهستگي صورت مي گيرد.به طور كلي اين پوششها براي استريليزاسيون توصيه نمي شوند.
پلي پروپيلن و پلي كربناتها
نسبت به گرما مقاوم اند و از 3 لايه تشكيل شده اند:
- فيبرهاي بلند كه باعث استحكام پوشش مي شوند.
- فيبرهاي كوتاه و نامنظم كه عمل حائل (بازدارندگي) در برابر ميكروارگانيسم و… را دارند.
- لايه ي سوم شبيه لايه اول مي باشد.
اين پوشش ها غيرسمي (سازگار با محيط ) و ضد آب اند و مناسب براي استريليزاسيون به روش بخار با درجه حرارت 15-140 درجه سانتی گراد هستند. رطوبت را در خود حفظ مي كنند. بنابراين مدت زمان فرآيند خشك كردن نبايد طولاني تر شود.
پلي پروپيلن ها پوشش مناسبي براي استريليزاسيون به روش پلي پراكسيد هيدورژن هستند.
نايلون (پلي آميد ): اين پوشش ها نسبت به حرارت مقاوم و نسبت به بخار نفوذپذير بوده و تحمل خلأ را ندارند ، بنابراين در داخل اتوكلاو بخاري پاره مي شوند. پوشش مناسبي براي استريليزاسيون پرتوتابي به روش يونيزاسيون نيستند. نفوذپذيري كمي نسبت به اتيلن اكسايد دارند . تحمل گرما تا 180 درجه سانتی گراد را دارا هستند ، و بر اي استريليزاسيون به روش گرماي خشك مناسب اند.
تي وك (Tyvok)
اين پوشش از يك پليمر سنتيك و اوليفن كه ازفيبرهاي پلي اتيلن تشكيل شده است بدست مي آيد. اين پوشش شبيه صفحه هاي كاغذي است و خاصيت محافظ تكنندگي بسيار عالي اي دارد.
مقاومت مكانيكي بسيار بالا، بدون انتشار پروفيبر منافذ كنترل شده براي عبور هوا، اتيلن اكسايد و هر گاز استريل كننده ي ديگر را دارند . نسبت به رطوبت مقاوم اند و تا دماي 73 درجه سانتی گراد با دوام و انعطاف پذير مي باشند . در دماي 118 درجه سانتی گراد چروكيده ومنقبض مي شوند. در دماي 135 درجه سانتی گراد ذوب مي شوند. به طور كلي نبايد حرارت بالاي 65 درجه سانتی گراد را تجربه کنید.
بهترين پوشش براي استريليزاسيون با استفاده از گازها مي باشد. نسبت به آب و الكل نفوذ ناپذير هستند . مي توان درب آن ها را بوسيله حرارت بست . (با حرارت كمتر از 120 درجه سانتی گراد) علامت صحيح بسته شدن اين پوشش ها كدر و تيره شدن لبه هاي پوششي مي باشد.
اين پوشش ها براي استريليزاسيون به روش پلاسماي هيدروژن پراكسيد و اتيلن اكسايد مناسب هستند.
